المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٦٥ - اقسام بدل

اشترط كثير مصاحبته ضميرا عائدا على المبدل منه، و أباه المصنّف نحو (و قبّله اليدا) «وللّه على النّاس حجّ البيت من استطاع» ( و) الثّالث و هو كالثانى نحو (إعرفه حقّه) «قتلأصحاب الأخدود النّار» ( و) الرّابع و الخامس و السّادس نحو (خذ نبلا مدا) جمع مدية و هو السّكّين، و الأحسن فى هذه الثّلاثة أن يؤتى ببل.

ترجمه و شرح‌

چهارم از توابع بدل‌

مصنّف گويد:

تابعى كه بدون واسطه، مقصود به حكم بوده بنام بدل خوانده ميشود.

شارح گويد:

با قيد « مقصود بحكم» غير مقصود خارج ميشود و آن عبارتست از:

نعت (صفت)، تأكيد، عطف بيان، عطف بحرف غير از « بل » و غير از « لكن » در اثبات.

و با قيد « بدون واسطه» مقصود با واسطه خارج مى‌گردد و آن عبارتست از: معطوف به « بل » و « لكن » در اثبات.

اقسام بدل‌

مصنّف گويد:

بدل يافت مى‌شود مطابق يا بعض از كلّ و يا مشتمل برمبدل‌منه يا همچون معطوف ببل.

شارح گويد:

مقصود اينست كه بدل برچهار قسم است:

١- بدل مطابق: و آن اينست كه بدل عين مبدل‌منه باشد.

٢- بدل بعض: و آن اينست كه بدل جزء و بعض از مبدل‌منه باشد.

٣- بدل اشتمال: و آن اينست كه بدل مشتمل برمبدل‌منه باشد يعنى برمعنائى كه در مبدل‌منه بوده يا مستلزم است كه در مبدل‌منه باشد دلالت مى‌كند.

٤- بدلى كه همچون معطوف ببل مى‌باشد: و آن برسه قسم است:

الف: بدل اضراب و بداء: و آن اينست كه بدل و مبدل‌منه هردو متعلّق قصد صحيح باشند.